13 Temmuz 2016 20:26

Lars von Trier sineması

Dünyaca ünlü yönetmen Lars von Trier'in sinemasına dair birkaç başlık.

Sinemanın aykırı çocuğu, Lars von Trier. Festivalde yaptığı Nazi konuşması ile medyatik bir aykırılığa sahip olsa da Trier, bilindik sinema anlayışına uymayan filmler ile "farklılığı" yakaladı. Filmleri çoklu okumalara açık bir yönetmen olan Trier, herkesin rahatlıkla izleyeceği bir sinema yapmaz. Zaten 1987 yılında yaptığı "Epidemic" isimli filmde de bu anlayışını söze dökmüştür: "Bir film ayakkabının içine kaçan taş gibi olmalıdır." 60'ların sonunda yani çocukluğunda yaptığı kısa deneysel filmlerden bugüne gelen Lars von Trier'in sinemasını burada belki bütünüyle kavrayamayacağız. Yine de alanımız el verdiğince onun yapmaya çalıştığı birçok şeye değineceğiz.


Üçlemeler dünyasının başlangıcı: Avrupa Üçlemesi
Avrupa üçlemesi ile Danimarkalı sinemacıdan bahsetmeye başlayalım. 1984'te "The Elemantary of Crime" ile başladığı bu üçlemeyi 1991 yapımlı Europa ile bitirdi. İkinci film ise yukarıda adı geçen Epidemic'tir. İdeal iyi için savaşan karakterlerin hüsranları ile sonuçlanan bu filmler, yönetmenin gelecekteki sinemasına dair büyük izler de taşımaktadır. En basit anlamda kötülüğün hakim olduğu bir dünya portresi tüm filmlerinin özünü oluşturmaktadır. Tekrardan Avrupa üçlemesine dönecek olursak "Europa" üçlemenin en dikkat çekici filmidir. Ondan beklenildiği üzere film, II.Dünya Savaşı filmlerine de aykırı düşer. Çünkü herkesin "hortlak" gözü ile baktığı Nazi Almanya'sını, savaştan "ölü" çıkmış haliyle ele alıyor. Ülkesi için canını ortaya koyan bir adamın hikayesi yine "idealizmin batışı" ile noktalanıyor.


Dogma 95
İlk bakışta karamsar olarak algılanacak bu bakış Lars von Trier'e göre insanın özünde olan kötüyü ortaya koyması ile gerçekçi bir bakışa dönüşüyor. Onun gerçeğe dair fikirlerine ise Danimarkalı "arkadaşları" ile yayınladığı Dogma 95 manifestosundan öğrenebiliriz. Dziga Vertov'un Sine-Göz manifestosundan etkilenen bu sanatçılar modern bir kuram inşa etmeye girişirler. Kısaca olayların bir yanılsama yolu ile değil objektif bir biçimde seyirciye aktarılmasını amaçlayan sinemacılar bu manifestoya göre filmler ürettilerse zamanla "orjinal hava" dağıldı. Lars von Trier'in bir sonraki üçlemesi "Golden Heart" içinde olan "The Idiots" isimli filmi diretm olarak bu manifestoya neredeyse bire bir uygun olarak üretilmiştir. Aptal (İdiot) taklidi yaptığı veya gerçekten aptal olduğu belli olmayan insanların kurduğu bir grubun yaşadıklarını anlatan film teknik biçimde Dogma 95'e uyduğu kadar zihniyet olarak da uyar. Çünkü bu grup içinde aptal olmadığını bilen ve bu "oyundan" sıkılan bir kadının kurulmuş aptal düzene isyanı, yanılsamacı sinemanın karşısına dikilen Dogmacıların isyayanına eşdeğerdir. Ancak Lars von Trier'in filmlerinde idealist karakterlerinin üzerine çöken lanet gibi Dogma 95 de yenilmeye mahkum oldu.


Deneysel serüvenler dizisi: Amerika Üçlemesi
Sinemasını bir bütünlük içinde yaratan şimdi dd Lars von Trier'in henüz tamamlanmamış bir üçlemesine değinelim. ABD üçlemesi... Üçlemenin son filmi olacak olan Washington, çekilmese bile özellikle Dogville, üzerinde uzun uzun düşünülmesi gereken bir yapım. Filmin ilk ve en gözde özelliği ise mekan tasarımıydı. Bir tiyatro sahnesi gibi düz bir zemini ölçekleyerek yaratılan köy, kağıt üzerine çizilen taslağın bire bir kopyasıydı. Bu biçimsel denemenin altında her ne kadar kuramını politik ölçülere dayayan Bertolt Brecht olsa da Lars von Trier, siyasi bir film yapmadığını sürekli belirtmiştir. Zaten salt siyasi açı ile filmi yorumlamaya kalkarsak Dogville'yi yeterince iyi anlayamayız. Daha önce sözü geçen idealizmin çöküşü, bu filmde biraz daha gelişerek karşımıza çıkıyor. Baş karakter Grace (Nicole Kidman), saf iyi niyetli bir kadın olarak bu köye sığınan bir kadındır. Ancak köy, bu yabancı kadına pek de iyi gözle bakmamaktadır. Bir azizin ahlakına ve sabrına sahip Grace, kendisini kötülükle muamele eden halka "öteki yanağını çevirir". Lars von Trier, modern bir İsa figürü olarak yarattığı kadını ise her zamanki yine idealizmin felaketine sürükler. Tek fark buradaki "zulüm" felakete uğrayandan gelir.


Kadın hikayeleri ve Lars von Trier'in kadına bakışı
Bir "kadın" İsa'dan bahsetmişken Lars von Trier'in kadın hikayelerinden bahsetmemiz gerekir. Golden Heart üçlemesi de Amerika üçlemesi de kadınların üzerineydi. Bu filmlere ek olarak Melankoli, Antichirst ve Nymphomaniac da kadın hikayelerine odaklanır. Lars von Trier'in kadına bakış açısı her zaman eleştiri konusu olmuştu. Kimi radikal bir feminizm ile kadının sinemada yeniden sunumunun yapıldığını söylerken kimi de onun "azılı bir kadın düşmanı" olduğunu söylüyor. Tabi 2009'da Cannes Film Festivali'nde söylediği "Nazileri anlıyorum." beyanı da buna sebep vermiş olabilir. Ancak iki fikrin de argümanlarını, özellikle Anti-christ üzerine olanları, belirtmeye çalışalım. Feminist teori, sürekli cinselliği ile pazarlanan kadın filmde, en "cani cinselliği" ile yani şeytan kadın figürü olarak görülüyor. Kocasına ve çocuğuna yaptıklarını, kadınlığının intikamı olarak yorumlayan teorinin karşısında öteki argümanlar da pek zayıf değil. Yine şeytan kadın olduğunu iddia eden teori kadının yaptıklarını, toplumdan alınacak intikam olarak yorumlamaz. Çünkü onlara göre kadının bu yaptıkları, dünyanın ilk gününden bu yana gelişen kötülüğün kadın vücudunda varolmuş haliydi. Ya da başka biçimde anlatacak olursak kadın, kötülüğün müsebbibi olarak sunuluyordu. Artık hangisi size uygunsa onu kabul edin veya bambaşka bir bakış açısını sunun, size kalmış.



AHMET TOĞAÇ

Yorumlar
    Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan Mynet.com sorumlu tutulamaz.

    Artık sinema biletinizi cep telefonunuzdan satın alabileceğinizi biliyor musunuz?

    Son Haberler

    Artık sinema biletinizi cep telefonunuzdan satın alabileceğinizi biliyor musunuz?

    Mynet Sinema, vizyondaki filmler hakkında detaylı bilgi edinebileceğiz, filmlerin seans ve gösterimde olduğu salon bilgilerini kolayca öğrenebileceğiniz, güncel haberleri takip edebileceğiz, kullanıcıların içerik paylaşabildiği kapsamlı bir sinema sitesidir. Kullanıcılar siteye; film, oyuncu, yönetmen, teknik ekip(yapımcı, müzik, vs..) gibi alanlarda bilgi ekleyebilir, filmler için fotoğraflar ve fragmanlar yükleyebilir, kişisel listelerini oluşturabilir.

    İletişim Kurumsal Yardım Üyelik Yasal Uyarı

    Copyright © MYNET A.Ş. Telif Hakları MYNET A.Ş.'ye Aittir