11 Temmuz 2016 21:13

Vahşi Batı'nın azılı kovboyları

Western filmlerinin dönemlere göre değişimleri.

Türkiye'de televizyonun yaygınlaşmaya başlaması ile Western diye adlandırılan "kovboy" filmleri, ciddi manada popülerleşti. Onun dışında dünyanın birçok yerinde de Westernler "yerel" hikayelercd uyarlanıp dönüştürüldü. Vahşi Batı'nın çöllerinde tek tabanca, at süren kahramanlar uzun bir süre erkek hikayeleri anlattı. Aynı zamanda kahraman kovboyların alt ettiği "hain ve yamyam" kızılderili hikaylerine de hiçbir zaman rastlamadık. Çünkü John Wayne, Henry Fonda veya Clarl Gable gibi yıldızların hayatını anlatan filmlerde ötekinin hikayesine yer yoktu. Klasik bir Western filmi izlerken yerlilerin, Amerikalılara karşı kendi topraklarını savunduğunu aklınıza gelmez. Ya da tek tabanca takılan bir kovboyun neden mitsel bir figür olduğuna da kafs yormayabilirsiniz. Kaçış sineması diye tabir edilen ve seyircilere gerçeklerin saptırılmış halini izlettiren sinemanın amacı da budur zaten. Ancak şimdi bu kaçış sinemasına dahil olan Westernleri de listemize katıp, dünya çapında değişen dönüşen farklılaşan Western örneklerini sizin için sıraladık. Belki aşağıdaki yazı "On Adımda Western Öğreniyorum" tarzında hap bilgi içermeyebilir ancak sizi Klasik Western'e oradan da dönüşüme uğramış filmlere bir yolculuk yapmış olacağız.


Stagecoach - 1939
John Ford'un, John Wayne ile çektiği ilk Western filmi olma niteliğine sahip Posta Arabası, Türkiye'de "Cehennem'den Dönüş" ismi ile vizyona girmişti. 1930'larda B-Film kategorisine dönüşen Western'lere prestij kazandıran film sayesinde daha önce onlarca filmde oynayan John Wayne de şöhrete ilk net adımını atmıştır. Filmin konusu da bir Posta arabasını saldırıp onların yolculuğunu "cehenneme" çeviren kızılderililer ile arabanın içindeki kişiler arasında geçiyor.


High Noon - 1952
İkinci dünya savaşı bitmiş ve dünya daha önce görmediği bir biçimde savaşmaya başlamıştı. İki kutuplu dünyada yaşananlar sinemada da etkisini gösterdi. İnsanlar sinemayı kitlesel bir silah olarak kullanmaya başladı. Filmin yaratıcıları, Amerika'da başlanan komünist "cadı avı"nın listesindeydi. Film de Amerikalı aydınların bu cadı avına takındıkları sessizlikten olayı çekilmişti. Ancak filmin başrolündeki anti-komünist Gary Cooper ile oluşturulan "denge politikası" filmin komple yasaklanmasını engelledi. Daha sonra Western'in yıldızı John Wayne, filmin Amerikan karşıtı olduğunu söyleyerek 1959'da Howard Hawks ile beraber Rio Bravo'yu çekti. Bu film de High Noon'un tam tersine Amerikan halkını eleştirmek yerine onları milliyetçi duygularla "selamlıyordu".


The Good, The Bad and The Ugly - 1966
Amerikan işi Westernlere fırtına gibi bir dönüş yapmadan önce sıraya bir Italo-Western almayı uygun gördük. Filmlerin İtalyan yönetmen ve yapımcıları sebebi ile böyle isimlendirilen yapımların bir başka "lakabı" ise Spagetti Western'dir. Tabi filmler sadece İtalyanlar tarafından yapıldığı için böyle adlandırılmadı. Türkiye'nin yeşilçamı gibi İtalya'nın da Cinecittà'sı vardı ve bu stüdyo düşük bütçe ile bol film çıkarırdı. İtalyan Western'ler de böyle "kolay" yapımlar olsa da Dolar üçlemesi ile büyüyen Sergio Leone ve Clint Eastwood ikilisi, üçlemenin son filmi olan İyi, Kötü, Çirkin'i öyle pek de "bütçesiz" bitirmediler. Bu Spagetti Western'lerin, Hollywood Western'lerinden farkı ise sadece uyruklardan ibaret değil. Bir Spaggeti Western'de karakterler daha önce bahsettiğimiz mitik kahraman kalıbında değildirler. Bir yandan insanlara karşı acımasız olabilirlerken bir yandan da kendi zaafları ile uğraşırlar. Belki de karakterlerdeki bu "insani" yön, Amerikan Westernlerin de değişmesine sebep olmuştur, kim bilir?


Little Big Man - 1970
Ve az önce bahsetmiş olduğumuz fırtına gelip çattı. Artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacak. Tabi sadece tek bir filme bu kadar övgü dizmek doğru değil ancak Amerikan Western'inin içine işlemiş, gerçekliği saptıran kaçış sineması, Arthur Penn sayesinde net olarak çatlamıştır. Yamyam kızılderili imajı kaybolmaya ve kıtanın gerçek "yamyam"ları ortaya çıkmaya başlamıştır. Vahşi Batı'ya ilk defa bu kadar farklı bir gözle bakan filmin konusu ise beyaz bir çocuk olarak kızılderililerce kaçırılan bir adamın anılarından ibarettir.


El Topo - 1970
Amerika bir değişimin içindeyken Meksika da boş durmuyordur. Sinema tarihinin en "ilginç" -başka bir sıfatla tarif etmesi zor bir adam- yönetmeni Alejandro Jodorowsky, revizyon içindeki Amerikan Western'inden bile "ilginç" bir yapım ortaya çıkardı. Western'in tüm kahramanlık hikayelerinin karşısına "Vahşi Batı"ya yapılan yolculuğu bir felaket olarak tanımlayan anti-Western filmler "Acid Western" ismi ile anılmaya başlandı. Ancak bu tanım 70'li yıllarda değil, listenin ilerisinde değineceğimiz Jim Jarmusch'un "Dead Man" filmi üzerine yapılan bir değerlendirmede ortaya atılmıştı. Biraz da Alejandro Jodorowsky'nin filminden bahsedecek olursak modern İsa hikayesinden, kapitalist Amerika eleştirisine kadar birçok kanal açabiliriz. Ancak hem listenin alanı hem de içeriği fazlaca kuramsallaştırmamak için filmin, Western kurallarından azade bir biçimde yeni fikirler ile türe adım attığını söyleyebiliriz.


Dead Man - 1995
Bir önceki maddede ismi geçen Anti-western tanımının bu filme yapılan bir eleştiri ile "Acid Western"e döndüğünden bahsetmiştik. Yani aynı Western tarzının bir başka yapımı olan film Western filmlerinde cazibe merkezi haline getirilen vahşi batının nasıl bir cehennem olduğunu gösteriyor. Ancak daha önce Stagecoach (Cehennemden Dönüş)'daki gibi basit bir saldırı sonrası yapay bir cehenneme dönüş görülmez. Jim Jarmusch'un cehennemi kendi kara mizahı ile de bezenmiş "kara" (noir) bir cehennemdir. 1940'ların Amerika'sında popülerleşen kara filmlere yapılan şu atıf her halde bu filmin atmosferi için de yeterince dikkate değerdir: "Film-noir'in ismi siyah-beyaz çekildiği için verilmemiştir. onlar gerçekten noir (kara) hikayeler anlatırlar."


21. Yüzyıl Western'leri

Artık tek tabanca gezen, ağırbaşlı ve bir azizin ahlakına sahip olan kovboylar vahşi batıdan sürüldü. Artık Vahşi Batı gerçek bir cehennem olduğu tecrübe ile sabit oldu. Bu türe dair yeni bir anlayış getirilemez gibi bir iddia fazlası ile "iddialı" olsa da Westen'e dair çok farklı atılımlar yok. Mazur görün ama uzayda veya zombi istilası altındaki Vahşi Batı modellerini bir atılım olarak görmek mümkün değil. Yine de 2000'den sonra da kayda değer Western'ler yapıldı. True Grit ve 3:10 to Yuma ilk aklan gelen yeniden yapımlardan olsa da bu yapımları izleyici ile yeniden buluşturmak beyazperdede fazla bir şeyi değiştirmedi. Django ile Vahşi Batı'ya giriş yapan Tarantino ise öteki yeniden yapımlara nazaran kendi üslubunu kovboylara kattı. Yönetmenin "çölde" geçmeyen öteki filmlerinin rahatlıkla birer "Vahşi Batı" hikayesi olarak adlandırılır. Bunun yanında da Güney Koreli yönetmen Kim Ji-Woon, İyi, Kötü, Çirkin'i kendi üslubunca uyarlayıp İyi, Kötü ve Tuhaf'ı çevirdi. Son olarak da bahsetmesek içimizin buruk kalacağı bir film var, Yahşi Batı. 60'ların sonlarına doğru Türkiye'yi saran yeşilçam kovboy furyasından sonra Cem Yılmaz, ilk defa dişe dokunur bir "Western" örneği çıkartmıştı. Uzaydan dinozor çağına kadar binbir farklı atmosferi Türk usulüb beyazperdeye taşıyan Cem Yılmaz, Western'in klişelerini kendi üslubu ile birleştirerek yine çok başarılı bir filme imza atmıştı. Evet bu örneklere bir kere daha göz atıldığında bir türün artık yeni ürün veremediğine ikna olabiliriz ancak Western'in başka bir şeye dönüşmediğini de iddia edemeyiz.



AHMET TOĞAÇ

Yorumlar
    Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan Mynet.com sorumlu tutulamaz.

    Artık sinema biletinizi cep telefonunuzdan satın alabileceğinizi biliyor musunuz?

    Son Haberler

    Artık sinema biletinizi cep telefonunuzdan satın alabileceğinizi biliyor musunuz?

    Mynet Sinema, vizyondaki filmler hakkında detaylı bilgi edinebileceğiz, filmlerin seans ve gösterimde olduğu salon bilgilerini kolayca öğrenebileceğiniz, güncel haberleri takip edebileceğiz, kullanıcıların içerik paylaşabildiği kapsamlı bir sinema sitesidir. Kullanıcılar siteye; film, oyuncu, yönetmen, teknik ekip(yapımcı, müzik, vs..) gibi alanlarda bilgi ekleyebilir, filmler için fotoğraflar ve fragmanlar yükleyebilir, kişisel listelerini oluşturabilir.

    İletişim Kurumsal Yardım Üyelik Yasal Uyarı

    Copyright © MYNET A.Ş. Telif Hakları MYNET A.Ş.'ye Aittir